«بهترین دفاع حمله است و یا بهترین حمله، دفاع؟» یادداشتی بر کتاب تئوری کینگ کنگ، نوشته ویرژنی دپانت و با ترجمه آرزو دادور و تینوش نظم جو از متین قلخانی (پژوهشگر دکتری مهندسی برق)

از لحظه‌ای که کتاب را در دست می‌گیرید و سطور ابتدایی را می‌خوانید متوجه خواهید شد که با یک کتاب به اصطلاح «معمولی» دیگر در حوزهٔ ادبیات فمینیستی که برای تعریف جایگاه و احقاق حقوق بانوان نوشته شده‌اند، روبه‌رو نیستید؛ با کتابی روبه‌رو خواهید شد که برای تابوشکنی و هنجارشکنی از باورهای فعلی و غلط جامعه در این زمینه نوشته شده است. به نظر من، جامعهٔ دختران ایرانی که مذهب و برخی سنت و باورهای غلط ایرانی هویت و آینده‌شان را در بسیاری از موارد به لجن کشیده است و گاهی خُردشان کرده و از آن‌ها یک دختر نجیب و سربه‌زیر و خجالتی ساخته که مورد تکریم جامعه واقع شود، با این کتاب بسیار همزادپنداری خواهد کرد. مسلماً که این به اصطلاح باورهای غلط صرفاً مربوط به جامعهٔ مذهب‌زده و سنتی ایرانی نیست (فارغ از تمام نکات مثبت فرهنگ اصیل ایرانی)، بلکه این مسائل توسط نویسنده‌ای فرانسوی مطرح شده که خود این دردها و رنج‌ها را به تمامه زیسته و از طبقه‌ای برخاسته که با این مسائل در زندگی روزانه دست و پنجه نرم کرده است.

آنچه ویرژنی دپانت را ویرژنی دپانت کرده، پیش از نوشتن این کتاب، شاید می‌تواند کارگردانی فیلم «من را بگا» باشد که برای مخاطب عادی صرفاً فیلمی خشن، سرشار از صحنه‌های بی‌پردهٔ سکس و مسائل و چالش‌های زندگی زنان و جایگاه زن در فرانسهٔ امروز باشد. هیچ‌گاه در فرانسه زندگی نکردم که این مشکلات را حس کنم اما امثال ویرژنی دپانت، عبدالطیف کشیش، گاسپر نوئه و خیلی‌های دیگر از سینمای امروز فرانسه که در سال‌های مختلف سعی در به تصویر کشیدن دغدغه‌های جنسی فرانسهٔ امروز را داشتند، من را کم و بیش با این مسائل آشنا کردند. بنابراین بی‌راه نیست اگر بگوییم دپانت نیز به این مسائل در کتاب‌ها و سینمایش می‌پردازد تا حباب تصور ما از مشکلات زنان در جوامع امروز را بترکانند!

به عنوان یک مرد از خواندن این کتاب بسیار آموختم. به نظرم این کتابِ «اُلترا فمینیستی!» ـ به معنای خوبِ کلمه این بار ـ صرفاً برای دختران جوان نوشته نشده، گرچه نویسنده بارها اذعان دارد که این کتاب را برای دختران عادی که داف محسوب نمی‌شوند، کسانی که هیچ‌کس تمایل به سکس با آن‌ها را ندارد و دختران چاق و بدریخت و نکردنی! نوشته است، اما من معتقدم برای پسران جوان نیز خواندن این کتاب اهمیتی دوچندان دارد؛ چرا که دختران به مسائل ارائه‌شده در کتاب کم و بیش واقف‌اند اما برای پسران شناخت بهتر جنس زن، این جنس دوم به تعبیر دوبووار، می‌تواند به اصلاح جایگاه اجتماعی آنان در نظام‌های مردسالار منتهی شود. چطور می‌توان بدون شناخت مشکلات و مسائل زنان در جامعه به اصلاح اموری پرداخت که خودمان مسببش هستیم؟

دپانت این مسائل را خوب می‌شناسد؛ عدم امنیت دختران تنها در جامعه حتی در امن‌ترین نقاط جهان از نظر شاخص امنیت اجتماعی و مصون نبودن از تجاوز توسط عده‌ای بیمارِ آلت به دست در خیابان، احساس حقارت در دیدن فیلم‌های پورنو و فداشدن دائمی اعتبار بازیگر این دسته از فیلم‌های سینمایی که دپانت آن را نیز شاخه‌ای حرفه‌ای از دنیای سینما مطرح می‌کند، ستایش فاحشگی و عدم تفاوت میان فاحشگی و ازدواج از نظر اعمال خشونت علیه زنان و در نهایت تعریف درستی از خاستگاه فمینیست، مشکلات، هدف و دلیل مبارزهٔ نویسنده برای نیل به آن.

نکته‌ای که برایم ستودنی بود، از لحظه‌ای که کتاب را برداشتم و هرجا رفتم با خود بردم و نتوانستم لحظه‌ای آن را زمین بگذارم، نه صرفاً ترجمه‌ای عالی، دقیق، بی‌پرده و مطابق نثر دپانت، و روان بود بلکه صراحت، دقت و دیدگاه متفاوت نویسنده بود. اما رگه‌های خودسانسوری نویسنده در فصلی که راوی داستان تجاوزی که در جوانی تجربه کرده بود مشهود بود. چه بسا تجربهٔ تلخی که حتی یکی از صریح‌ترین نویسنده‌هایی که با او آشنا شدم، از بیانش عاجز است. اما در مابقی فصول این خودسانسوری به حداقل رسیده و نویسنده تجربهٔ زیستهٔ خود را با مخاطب به اشتراک می‌گذارد. همین است که خواننده گویی مقالهٔ جامعه‌شناسانه نمی‌خواند، بلکه با دفتر خاطرات یک دختر جوان فرانسوی روبه‌رو می‌شود و همین کنش داستانی متن را ایجاد می‌کند که خواننده کتاب را رها نکند.

باید گفت که نویسنده برخلاف بسیاری از نویسنده‌ها و فلاسفه و جامعه‌شناسانی که مسائل تجاوز، روسپیگری، دیدن پورنو و ... را نقد می‌کنند، به ستایش آنان می‌پردازد. نه اینکه صرفاً آن را تکریم کند بلکه معتقد است برای پیروزی در انقلاب‌های فمینیستی تا روزی که به زن به دیدگاه جنس ضعیف‌تر و بازندهٔ داستان دیده نشود، باید مشکلات را شناخت، آن را پذیرفت و دانست که منشأ مشکلات چیست؛ آیا خانواده، جامعه، مشکلات مالی، مدارس، مذهب و ... در این مشکلات نقشی دارند و یا صرفاً این مسائل از ذات جنس مذکر نشئت می‌گیرند. با شناخت درست و تأیید این مسائل آنگاه می‌توان به حل این مشکلات و بازتعریف مسائل دختران در جوامع پرداخت. به اصطلاح این بار بهترین حمله، دفاع خواهد بود؛ دفاع از مفاهیمی که در جامعه تا به امروز به غلط تعریف شده‌اند.

در پایان، سپاس از امیر عزیزم که با لطف بی‌نهایت و همیشگی‌اش نسبت به من این کتاب را به من هدیه داد تا من نیز دربارهٔ این مسائل در ذهنم بازتعریفی ایجاد کنم.

متین

خرداد ۱۴۰۵