«تاریخ ایران باستان» یا «تاریخ مفصل ایران» یک مجموعه سهجلدی نوشته حسن پیرنیا ملقب به مشیرالدوله، سیاستمدار، حقوق دان و تاریخنگار ایرانی اواخر دوره قاجار است. مشیرالدوله که سالها در سمتهای گوناگون دولتی از جمله نخستوزیری فعالیت داشت. این کتاب را در دومین دوره ریاستش در وزارت معارف نوشت. کتاب در سال ۱۳۰۶ منتشر شد و مدتی بعد گزیدهای از آن به اسم «ایران قدیم» تدوین شد که به عنوان کتاب درسی در مدارس تدریس میشد. پیرنیا برای نگارش این اثر از منابع گوناگون تاریخی به زبان های فارسی، عربی، انگلیسی و فرانسوی و آلمانی که ترجمهای از منابع یونانی و رومی قدیم بودند استفاده کرد. او بسیار موشکافانه در کتابش ابتدا نظرات مورخان گوناگون را درباره رویدادهای تاریخی آورده و پس از آن خودش به تحلیل، جمع بندی و نتیجهگیری پرداخته است که این ویژگی از نقاط قوت کتاب او به شمار میرود.
