نوشته حاضر به بررسی تعامل دو سنت رقیب، مهم و تأثیرگذار اسلامی به نمایندگی روحانیان و چپ مارکسیستی با استفاده از الگو و مفاهیم اساسی کسانی چون مک اینتایر و تیلور که تحت عنوان «جماعت گرایان» از آنان یاد می شود؛ می پردازد. این بررسی به لحاظ تاریخی تأکید خود را بر ظهور ارانی در ایران تا شکل گیری انقلاب اسلامی نهاده است. با ورود دکتر تقی ارانی ( 1318 - 1282) به ایران، دوره جدیدی از تماس و چالش این دو سنت که به مراتب عمیق تر از قبل بود، آغاز گردید. تلاش علمی ارانی به ویژه با انتشار تئوری های علم و پسیکولوژی و ماهنامه دنیا ( 1314 - 1312 )، در نهایت سویه ای سیاسی داشت و به دنبال استقرار نظام جایگزین سیاسی چپ در ایران بود.