کتاب *«مبانی اندیشه سیاسی جریان شعوبیه ایرانی» نوشته‌ی قاسم قریب، یکی از آثار پژوهشی ارزشمند در حوزه تاریخ اندیشه است که به بررسی یکی از حساس‌ترین و سرنوشت‌سازترین جنبش‌های فکری و سیاسی ایران در سده‌های نخستین اسلامی می‌پردازد. قاسم قریب در این اثر، شعوبیه را صرفاً یک «نهضت ادبی» یا «مشاجره کلامی» نمی‌بیند. او معتقد است که شعوبیه یک «جریان اندیشه سیاسی» نظام‌مند بود. قریب معتقد است ایرانیان با زیرکی تمام، از درون آموزه‌های خودِ اسلام (تأکید بر تقوا به جای نژاد) برای نفی سلطه نژادی اعراب استفاده کردند. او در کتاب خود تبیین می‌کند که چگونه شعوبیه از مرحله «تقاضای برابری» (تَسویه) به مرحله «اثبات برتری» (تَفضیل) حرکت کرد.