اگر قرهقاج نبود سومین کتاب محمد بهمن بیگی است که در سال ۱۳۷۴ توسط انتشارات باغ آینه در تهران منتشر شد. این اثر مجموعه ای از هفده خاطره و حکایت داستانی است که بر محور زندگی ایلیاتی و عشیره ای و مسئلهٔ آموزش عشایری نوشته شدهاست. نام این مجموعه از دهمین داستانوارهٔ کتاب گرفته شده و اشاره به قرهقاج رودخانهای در استان فارس دارد که از ارتفاعات «بن رود» سرچشمه میگیرد و به سواحل خلیج فارس میریزد. بهمنبیگی در این حکایت، داستان دلزدگی خویش از زندگی ایلیاتی و قصدش برای سفر به سرزمینهای دور را پیش میکشد و به شرح سفر خویش با اسب محبوبش «سمند» و ماجرای گرفتار شدن در توفان و زدن به آب رودخانه قرهقاج برای رسیدن به شهر میپردازد و تصویری جاندار از زندگی ایلی ارائه میکند و بعد از آن دیدن زیباییهای اروپا و آمریکا و غم غربت و سرانجام بازگشت دوباره به دامن ایل و زندگی ایلی روایت میشود. این بازگشت بیتابانه برای قرهقاچ و زندگی ایلی، مقدمهای برای تبدیل شدن بهمن بیگی به معلم تمام وقت ایل میشود.
