نه صرفاً مواجهه ایران با دنیای جدید، بلکه عمده‌ترین منشاء آن به شرایطی برمی‌گردد که به درستی آن را شرایط «امتناع اندیشه» در ایران خوانده‌اند؛ زیرا با قرار گرفتن ایران در این شرایط، پیوسته افکار قشری مآبانه مانع از آن ‌شده تا قلمروهای نظری جدید در ایران به رسمیت شناخته شود. بدین سان، از انجا که مواد نظری در نظام سنت، فاقد امکانات نظری جدید بوده، در زمان مواجهه شدن با دگرگونی های دنیای جدید و شناخته شدن نهادهای نوبنیاد، هیچ مواد نظری به دست نیامد تا در بیان نظریه نوآیین، شکل جدیدی به ساختار سیاسی و اجتماعی ایران بدهد. چرا که سنت فکری متاخر ایران، آن چنان در چنگ مفاهیم قدیمی محصور بود که هرگونه دیگاه نوآیینی می توانست خطری بالقوه برای آن تلقی شود.