مقصود از این نوشته معرفی جامع و موجَزی از کتاب مثنوی معنوی است در شش فصل؛ با نظر به مطالب تاریخی، ساختاری و محتوایی و با ذکر مهمترین شروع در پژوهش‌ها و نسخه‌های خطی و چاپی موجود از آن. شمس تبریزی، آتش افتاده در بیشه اندیشه های مولانا و عامل تحول روحی او سالها پیش از آنکه فکر سرایش مثنوی در خاطر مولانا بیاید در یک جمله می گوید: خُنُک آنکه مولانه را یافت. فصل اول با بحث در تاریخ و چگونگی سروده شدن مثنوی آغاز می‌شود و سپس مطالبی دربارۀ نام مثنوی، آغاز و پایان آن آمده است. فصل دوم با معرفی ساختار مثنوی و بحث دربارۀ دیباچه‌های دفاتر آغاز شده است. نیز مسئلۀ تأخیر دوساله در سرودن دفتر دوم پس از پایان یافتن دفتر اول، با نقل و سنجیدن آرای صاحب‌نظرانی که در این‌باره نظر داده‌اند، بررسی شده است. بعد از آن گفتاری در معرفی و شرح مختصر اعلام گوناگون مثنوی آمده است. سپس در گفتار سوم چکیده‌ای از مطالب و حکایات دفاتر شش‌گانه آورده شده و در این کار کوشیده شده افزون بر ارائۀ طرح مختصر هر یک از دفاتر، مهم‌ترین ابیات آنها هم انتخاب و عرضه شود که در واقع نخبه‌ای است ابیات بنیادی مثنوی. ابیات شاخص و مهم و زیبای مثنوی بسیار است؛ اما ابیات موردنظر در اینجا، دربردارندۀ دیدگاه‌ها و ایده‌های کلی مولانا دربارۀ انسان، دین، دنیا، اجتماع و مانند اینهاست. فصل چهارم در خصوص بررسی ویژگی‌های صوری مثنوی است.