سازوکار فدرالیسم با وجود آنکه در برخی کشور‌ها به همزیستی صلح‌آمیز مردمان کمک نموده، و دشواری‌ها و کشاکش‌های بسیاری را حل نموده است، برای سوژه آگاه جامعه ایرانی که در پی راهچار‌های دمکراتیک ساده‌تری برای برطرف کردن تبعیض‌ها و نابرابری‌های گوناگون است، پذیرفتنی نیست. دلیل این امر را از سویی باید در این دید که واپس ماندگی‌ها، دشواری‌ها و نابسامانی‌های زندگی مردمانی که مناسبات آن‌ها بلحاظ فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی درهم تنیده شده است، پاسخ خود را در راه حل‌های دمکراتیک برای کل ایران می‌یابد، و ازسوی دیگر، چون این سازوکار زنگ جداسری و پراکندگی را به صدا در می‌آورد، حتا چنانچه برخی نیرو‌های سیاسی با آن دمسازی کنند، همراهی نیرو‌های اجتماعی تاریخ ساز کشور را بدنبال نخواهد آورد.