مخزنالاسرار نخستین منظومه از پنج منظومهی نظامی است که وی آن را در جوانی سروده است. این کتاب را میتوان به دو بخش تقسیم کرد. بخش اول شامل ابیاتی در توحید و ستایش و ذکر عظمت و قدرت خداوند و مناجات به درگاه اوست و نعتهایی دربارهی رسول اکرم (ص) و توصیف معراج آن حضرت، مدح ملک فخرالدین بهرامشاه و سپس گفتارهایی دربارهی سبب نظم کتاب، فضیلت سخن، برتری سخن منظوم بر منثور، در معرفت دل و طلب حقایق و سپس توصیف مکاشفههایی در خلال دو خلوت است. حدود هشتصد بیت از مخزن به بیان این مقدمات اختصاص دارد. بخش دوم کتاب شامل بیست مقاله است که در آنها مطالبی اخلاقی و گاه انتقادی طرح میشود که در خلال بسط و بیان، با اندیشهها و مضامین و تصویرهایی مناسب همراه میگردد و مخاطب به رعایت آنها سفارش و ترغیب میشود و در پایان هم داستانی نقل میگردد که با موضوع کانونی مقاله کموبیش تناسبی دارد.
