انتشارات: نشر نو - سال ۱۳۶۷
معرفی کتاب ذهن و زبان حافظ
کتاب «ذهن و زبان حافظ» نوشتۀ بهاء‌الدین خرمشاهی است و انتشارات ناهید آن را منتشر کرده است. بهاء‌الدین خرمشاهی در این کتاب به بررسی هنر و تفکر خواجه حافظ شیرازی پرداخته است.
درباره کتاب ذهن و زبان حافظ
بهاءالدین خرمشاهی معتقد است که حافظ شیرازی، حافظۀ ایرانی‌ها به‌حساب می‌آید و تا روزی که زبان فارسی و فرهنگ اسلامی ایرانی وجود داشته باشد در ذهن و زبان تمام ایرانی‌ها باقی می‌ماند. کتاب ذهن و زبان حافظ به موضوع هنر و اندیشۀ حافظ شیرازی می‌پردازد. برخی منتقدان به سبب تعداد بسیار زیاد مقالات و بررسی‌ها و تحلیل‌های چندجانبه، آن را به‌نوعی دانشنامۀ حافظ می‌دانند.
اولین کتابی که بهاءالدین خرمشاهی دربارۀ ذهن و زبان حافظ نوشته است در سال ۱۳۶۱ منتشر شد و در ویراست سوم آن تعداد مقالات آن افزایش پیدا کرده و به ۵۲ عنوان مقاله رسیده است. در کتاب ذهن و زبان حافظ بیش از ۱۵ تصحیح دیوان حافظ، شرح شعر او و کتاب‌های حافظ پژوهانه مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.
بسیاری از مقالات کتاب ذهن و زبان حافظ وجوه هنر یا هنرمندی حافظ را تشریح می‌کند مثل مقالۀ «میل حافظ به گناه»، «اندیشه‌های ملامتی حافظ»، «حافظ و قرآن»، «مدارا در شعر و شخصیت حافظ» «حافظ و انکار معاد؟»، تعدادی از مقالات هم به صورت و ساختار شعر حافظ مربوط می‌شود که مهم‌ترین و اصلی‌ترین آن «قرآن و اسلوب هنری حافظ» است که نظریۀ پاشانی را مطرح کرده و ساختمان غزل‌ها حافظ را متأثر از سوره‌ها و آیات قرآن می‌داند و دیگر مقالاتی مانند «انقلا حافظ در غزل»، «دستورمندی در سبک و ساختار سخن حافظ»، «اعجاز در ایهام» و «اختلاف در قراآت». بهاءالدین خرمشاهی همچنین از ۲ کتاب «نخست در کوی دوست» اثر شاهرخ مسکوب و «حافظ شیراز» با مقدمه و تصحیح احمد شاملو انتقاد کرده است.
خواندن کتاب ذهن و زبان حافظ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم
خواندن این کتاب را به علاقه‌مندان به شعر کهن و حافظ‌‍ پژوهان پیشنهاد می‌کنیم.