منطقه ی قفقاز- با همه ی سابقه همزیستی خانوادگی و تعلق داشتنش به خاک ایران از دوره ی باستان - در دوره ی دوم جنگهای ایران و روس در زمان قاجار از پیکره ی ایران جداشد و طبیعتا شناخت بهتر مردمی که هزاران سال با ما زیر چتر واحدی به نام ایران زندگی می کردند و اکنون بعنوان کشورهایی مستقل در مجاور این سرزمین به حیات خود ادامه می دهند ، برای تاریخ پژوهان ضروری بنظر می رسد. از مهم ترین منابعی که به راحتی میتواند در دسترس پژوهشگران قرار گیرد و بخشی از خلاء پژوهشی موجود درباره ی قفقاز را پر کند منابعی است که در قرون متمادی (بویژه قرن 19) به زبان فارسی نوشته ولی تا کنون چاپ نگردیده است . اهمیت این منابع در دو مساله عمده قابل ذکر است ، اول اینکه به دور از حب و بغض سیاسی امروزی حاکم بر منطقه نوشته شده و دوم آنکه مولف این آثار در داخل حوادث به نوعی حضور داشته اند یا از راویان داخل حادثه شنیده و نوشته اند و مزیت نزدیک بودن به حادثه ارائه اطلاعات دقیق تر و جزئی تر از حادثه می باشد ، رسالات ارائه شده در این مجلد از این دست می باشند و سه رساله ی زیر را در بر می گیرند: - حکومت پناه خان و ابراهیم خان در ولایت قره باغ نوشته رضا قلی بیگ فرزند میرزا جمال جوانشیر قره باغی ( مباحث اهم این رساله : دربیان حقیقت و سرحد و سنور و آب و هوای ولایت قره باغ / در کیفیت مطیع کردن محالهای خمسه / کریم خان زند / در بیان حکومت و استقلال مرحوم خان / قتل آقا محمد خان/ حضور مجدد روسها در این منطقه و مخالفت با روس ها/ در باب اخلاق و حکومتداری خوانین قراباغ و شیوه ی تعامل مردم با آنان) 2- وقفنامه گوهر آقا دختر ابراهیم خلیل خان جوانشیر 3- تاریخ خانات شکی تالیف کریم آقا فاتح
