رمان «منشی حافظه» شرح حال تلاطمات روحی یک دانشجویی ایرانی است که در اثر شغلی که دارد در جوار آشنایی نزدیک با زوایای تاریک تاریخ اتریش در دوران تسلط نازیها بر این کشور، به تدریج تعادل روحی خود را از دست میدهد. وی از طرف پیرمردی بازنشسته اهل وین استخدام شده تا عکسهایی را که او در زمان جنگ از ویرانههای شهر برداشته، برای انتشار در یک کتاب آماده سازد. وی در حین پیمودن خیابانها و مقایسهی عکسها با واقعیت فعلی آن که به هر ترتیب یادآور فجایع گذشته است، کمکم دچار مالیخولیا میشود. دگرگونی که تصاویر در «منشی حافظه» (لقبی که پیرمرد نازی از روی بندهنوازی به دانشجو داده) به وجود میآورد، چنان تشدید میشود که گاه و بیگاه میپندارد در دوران جنگ زندگی میکند و ناظر بر وقایعی است که در چند ماهه آخر رایش سوم بر این شهر حاکم بوده است.رمان در حقیقت در یازده دفتر، شرح بیماری او و علل آن است که به توصیه پزشکان از جانب وی به نگارش در میآید. امید او این است که از این طریق بتواند پزشکان تیمارستان «اشتاین هوف» را متقاعد سازد اجازه دهند تا او همچنان تا زمانی که سلامتی خود را بازنیافته است، در آنجا بماند.
