نفوس مرده تصویری زنده از مردم روسیه آن روز است. از مردمی اسیر خرافات، بیکارگی، خیال‌پردازی، شکمبارگی، میخوارگی، تشریفات احمقانه، وراجی‌های بی پایان، که نویسنده آنها را به‌صورت‌های گوناگون در صحنه‌ای خنده‌دار، شگفت‌انگیز، قصه‌وار یا در بحث‌های فلسفی نمایان می‌سازد. کتاب نفوس مرده یکی از شاهکارهای کلاسیک ادبیات روس محسوب می‌شود که نویسنده به خوبی زندگی مردم روسیه در قرن 19 و بی‌عدالتی‌های موجود در آن زمان را به تصویر کشیده است. نگارش کتاب نفوس مرده 17 سال به طول انجامیده و به گفته‌ی گوگول، ایده‌ی نوشتن آن را پوشکین نویسنده و شاعر مطرح روس به او داده است. این کتاب داستان شخصی به نام چیچیکوف از اشراف روسیه است که راهی یکی از شهرهای گمنام روسیه می‌شود و با حقه‌بازی، نام و نشان رعیت‌ها و کشاورزهای مرده را خریداری می‌کند تا از نام آنها به عنوان وثیقه در بانک استفاده کند. افرادی که در سرشماری اول زنده بودند و طبق آمار در سرشماری دوم که ده سال بعد رخ می‌داد، زنده محسوب می‌شدند. او در این رمان تلاش می‌کند با نگاهی موشکافانه و زبانی طنز و کنایه‌آمیز، فسادهای مالی و اخلاقی در سازمان‌های دولتی را به تصویر بکشد و تصویر دقیقی از زندگی مردم روسیه در آن دوران ارائه دهد. دورانی که سرشار از ظلم و ستم اشراف نسبت به توده‌ی مردم بود. ماجراهایی که میان او و مالکان بزرگ یا خرده‌مالکان پیش می‌آید، شالوده‌ی اصلی داستان را شکل می‌دهد.