این کتاب که جلد دوم تاریخ سامانیان به‌حساب می‌آید، مجموعه گفتارهای تاریخی در کنفرانس‌های ملی و بین‌المللی از نوشتارهای انتشار یافته جواد هروی، دانش‌آموخته و دانشیار تاریخ و مولف چندین کتاب درباره تاریخ سامانیان در مجلات معتبر علمی است که متناسب با آخرین مطالعات درباره امیران سامانی در قرون سوم و چهارم هجری پژوهش شده است. بخش اول کتاب به زمینه‌های تاریخی و جغرافیایی دولت سامانیان در خراسان بزرگ می‌پردازد. در بخش دوم، موضوعات مغفول مانده سیاست خارجی در قالب مناسبت‌ها با قدرت‌های هم‌جوار و ناشناخته قلمرو سامانی بررسی می‌شود. بخش سوم به پژوهش درباره چند نفر از پیشگامان حکیم عصر طلایی فرهنگ و تمدن ایران مثل فردوسی، جرجانی، خیام و ابن‌سینا اختصاص دارد. در پایان نیز به تحلیلی مستند از رنسانس فکری و علمی روزگار سامانیان پرداخته می‌شود.