سال ۱۹۴۶ پاسترناک کار روی شاهکار خود رمان دکتر ژیواگو را آغاز کرد و نوشتن آن ده سال طول کشید. این رمان که شاهدی است بر زمانهای که دگرگونی و بحران همۀ عرصههای زندگی روسی را در هم پیچیده بود، با زبانی فاخر در قالب مرثیهای برای زندگان زمانۀ او سروده شد. شخصیتهای اصلیِ رمان برگرفته از قهرمانهای ساخته و پرداختۀ داستانهای کوتاه و بلندی است که پاسترناک پیشتر نوشته بود، بهویژه از دو داستانِ «وقتی که پسربچهها بزرگ میشوند» و «یادداشتهای ژیوولت»، آثاری که در ۱۹۴۱ در آتش سوختند. در سپتامبر ۱۹۵۶، دبیران انتشارات نووی میر شوروی دستنوشتۀ دکتر ژیواگو را به پاسترناک بازگرداندند، به همراه نامۀ مفصلی که در آن آمده بود روح رمان و محتوای عاطفی و احساسی آن و همچنین دیدگاه نویسنده با روح انقلاب و ایدئولوژی مارکسیسم و بنیاد نظری دولت شوروی همخوانی ندارد.
