انتشارات خوارزمی -  ۱۳۶۷
نقد حال از مجتبی مینوی مجموعه‌ای از مقاله‌ها، یادداشت‌ها و شرح‌حال‌های پژوهشی است که نخستین بار در سال ۱۳۵۱ توسط انتشارات خوارزمی منتشر شد. این کتاب بیش از آنکه یک اثر زندگی‌نامه‌ای به معنای متعارف باشد، مجموعه‌ای از پرتره‌های فکری و تاریخی شخصیت‌های برجستهٔ ایرانی و غیرایرانی است؛ شخصیت‌هایی که در حوزه‌های ادبیات، تاریخ، فلسفه، عرفان، سیاست و فرهنگ تأثیرگذار بوده‌اند.
مینوی در این اثر، با تکیه بر دانش گسترده، دقت در منابع و نثر استوار خود، صرفاً به روایت زندگی افراد بسنده نمی‌کند، بلکه آثار، اندیشه‌ها، جایگاه تاریخی و گاه کاستی‌ها و خطاهای آنان را نیز با نگاهی انتقادی بررسی می‌کند. همین ویژگی سبب شده است که نقد حال نه‌تنها منبعی ارزشمند برای شناخت بزرگان فرهنگ و ادب، بلکه نمونه‌ای ممتاز از شیوهٔ پژوهش و نقد علمی در زبان فارسی به شمار آید.
از مهم‌ترین ویژگی‌های کتاب می‌توان به نثر دقیق و فصیح، استناد به منابع معتبر، نگاه بی‌طرفانه و پرهیز از ستایش یا نکوهش اغراق‌آمیز اشاره کرد. مینوی در بسیاری از مقالات، با صراحت علمی به تصحیح خطاهای رایج و نقد برداشت‌های نادرست درباره شخصیت‌های تاریخی می‌پردازد و همین امر کتاب را برای پژوهشگران ادبیات و تاریخ ایران به اثری ماندگار تبدیل کرده است.
نقد حال بیش از آنکه برای مطالعهٔ پیوسته نوشته شده باشد، کتابی مرجع است؛ خواننده می‌تواند هر مقاله را به‌صورت مستقل بخواند و با زندگی و اندیشهٔ یکی از چهره‌های برجستهٔ فرهنگ ایران و جهان آشنا شود. این اثر همچنان یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های مقالات مجتبی مینوی و نمونه‌ای شاخص از پژوهش ادبی و تاریخی در سدهٔ اخیر ایران به شمار می‌آید.