آندره گُرز در کتاب «وداع با پرولتاریا» به اقامۀ دلایلی میپردازد که براساس آنها نظریۀ مارکس و هواداران و پیروان او دربارۀ حتمیت تاریخیِ وقوع انقلاب پرولتری و عاملیت پرولتاریا در وقوع انقلاب علیه بورژوازی را مردود میداند. گُرز در کتاب «وداع با پرولتاریا» بر این عقیده است که اینکه مسیر تاریخ بهطور مقدّر اینطور طراحی شده باشد که پرولتاریا درنهایت بر ابزار تولید مسلط شود و انقلابی را علیه سرمایهداری راه بیندازد و آن را به سرمنزل مقصود برساند، حُکمی فلسفی بدون پایههای استدلالی است که نخست نظریهای را مطرح کرده است و بعد برای اثبات آن دنبال شواهد گشته است نه اینکه از شواهد به چنین نظریهای رسیده باشد. در کتاب «وداع با پرولتاریا» از منشاء هگلی و سرچشمههای دیگر نظریۀ مارکسیستی پرولتاریا نیز سخن میرود و گُرز با ریشهیابی این نظریه، چنین استدلال میکند که نظریۀ پرولتاریا نظریهای است که بیشتر جنبۀ یقینی دارد و طوری طراحی و ارائه شده است که گویی باید بدون چونوچرا آن را بهمثابه یک حُکم پذیرفت چون شواهد حقیقی با این نظریه نمیخواند و بیشتر گویی، بعد از ارائۀ این نظریه، شواهدی برای اثبات آن دستچین و بهصورتی تحریفشده ارائه شدهاند.
