کتاب «گوهر معنا» مقدمه‌های استاد بر کتاب‌های خود در حوزۀ ادب و عرفان است. در افسانه های کهن گاهی بر می خوریم به ماجرای رهروی گم شده در بیابانی بی سر و بن، دور از زاد و قافله، که در نهایت سرگشتگی و نومیدی دل به هلاک می نهد. در این هنگام ناگهان سواری از افق دور دست نمایان می شود و پیکر نیمه جان او را بر ترک خود می نشاند و در کنار آبادی رهایش می کند و خود باز به بیابان میزند و ناپدید می‌گردد. داستان رسیدن شمس به مولانا و ناپدید شدن او بی شباهت به این ماجراهای افسانه ای نیست. پژوهشگری که در مولانا می نگرد از توجه به دو مسئله مهم غافل نتواند بود: اول منابع و مبادی افکار مولانا، و دوم کیفیت و میزان دریافت مخاطبان معاصر و مریدان از سخنان مولانا. اگر معارف سلطان العلما و مقالات شمس تبریزی به لحاظ مسئله اول اهمیت دارد، رساله سپهسالار و مثنوی های سلطان ولد نیز راهنمای خوبی برای تحقیق در مسئله دوم است.