انتشارات سازمان آموزش انقلاب اسلامی -  سال ۱۳۶۸
جلد هفتم تاریخ ویل دورانت (آغاز عصر خرد)
کمتر از هفتاد روز طول کشید تا هفتصد و پنجاه صفحه‌ی جلد هفتم تاریخ تمدن را به پایان برسانم. هیچ روزی نبود که مطالعه نکنم و به نظر می‌رسد روزانه به طور متوسط یازده صفحه خوانده‌ام.
در کتاب «آغاز عصر خرد»، که کمابیش سده بین قرن شانزدهم و قرن هفدهم را در برمی‌گیرد، ویل و آریل به این می‌پردازند که چطور مذهب کماکان سعی می‌کند سیادت و تفوق هزار ساله‌اش را بر مردم و امور نگه دارد. پروتستان‌ها که با سردارانی مثل لوتر و کالون به جنگ کاتولیک‌ها رفته بودند، با استقرار کافی در برخی کشورها و شهرها، خود به نسخه‌ای غیرقابل‌دفاع‌تر از آنها مبدل شدند و کاتولیک‌ها که بهتر از قرون‌وسطای خود شده بودند، حتی از آنها هم تا حدی موجه‌تر ادامه دادند (شاید به این دلیل که ریشه‌دارتر بودند). اما ندای عقل و علم، اندک اندک توسط دانشمندان طنین‌افکن می‌شود و با آمدن کوپرنیک، کپلر، گالیله، برنینی، برونو، دکارت (که مشهورترین جمله‌ی فلسفی مال اوست: می‌اندیشم، پس هستم) و دیگران، خرافات و تعصبات جای خود را تنگ می‌بینند و حالا نه تنها فقط نخبگان جامعه، بلکه عامی و عادی و شاهزاده و پادشاه هم این رایحه را استشمام می‌کنند؛ اروپا از پرستش ارسطو به آزمایش طبیعت روی می‌آورد و کتابخانه‌ها، آزمایشگاه‌ها، تشریح، مکانیک، اعشار، لگاریتم، هندسه تحلیلی، اقتصاد سیاسی و نظایر آن جوانه می‌زنند. بدین‌گونه است که جهانی که من و شما می‌شناسیم و محصولات آن قوه بخار و یخچال و هواپیما و الکتریسیته و کامپیوتر و متاورس است (که بدون آن نمی‌توانیم زندگی کنیم) سر برمی‌آرند و فصل جدید زندگی بشر آغاز می‌شود.
رسیدن اروپا تا بدین مرحله بسیار دشوار و با هزینه سنگین و کمرشکن بوده است. تقابل دینداری با شکاکیت (که خود مرحله‌ی پیشا دانشمندی‌ست)، از هر دو طرف پشته‌ای از کشته به پهنای اروپا و به ارتفاع چند قرن باقی گذاشت و برخی از عزیزترین زندگی‌ها و دریغ‌ترین جان‌ها را ستاند، ولی نهایتا این عقلانیت بود که پاپ را به انزوای اجتماعی کشاند و فعلا چند صد سال است که دل مردم را ربوده و آنها را همچنان مشتاق و عاشق نگه داشته است. زندگی عموم در نتیجه این تحولات آسانتر، قدرت پادشاه کمتر، دستگاه فریب کم‌رونق‌تر و عرضه‌ی فرصت برای همگان متساوی‌تر میسر شده است. با این حال، هنوز در این عصر، دانشمندان بزرگی نظیر گالیله، تیکو براهه و دکارت، همچنان که از روش‌ها و ابزارهای علمی استفاده می‌کنند، به جبر یا اختیار در برابر کلیسا نمی‌ایستند و از ترس دستگاه تفتیش عقاید ـ که جان برخی از گرامی‌ترین آنها مثل برونو و وانینی را گرفت و برخی مثل گالیله را مجبور به انکار عقایدش کرد ـ خود را به مثابه سایرین در خطوط قرمز مسیحیت نشان می‌دهند یا نگه می‌دارند. بعضی از این بزرگان مثل کپلر با همه‌ی نبوغش هنوز به سحر و جادو اعتقاد دارد و برخی مثل ژان بودن هنوز تصور می‌کند زن از مرد پایینتر است. این جزئیات نشان می‌دهند که گذار از دوره‌ی جنگ‌های بی‌حاصل اعتقادی و اصالت یافتن علم و دانش در زندگی روزمره بشری، نه تنها زمان‌بر و طولانی است بلکه در این راه، ممکن است برخی از درخشانترین مغزها را ملاقات کنیم که در بدیهی‌ترین امور، همپایه‌ی مغزهای کوچک زنگ زده با همان عقاید و افکار غیرعقلانی باشند.
در پایان جلد هفتم، علم نوین و جامعه‌ی علمی از زهدان گرم زمان متولد شده، جان گرفته و آماده‌ی پرواز و ترک آشیان شده است.